Historie Steenwijkerwold
Sjef Damhuis
De verdwenen buurtschappen Gerritshoek en Molenhoek
De naam Gerritshoek zal weinig mensen in Steenwijkerwold iets zeggen. De Molenhoek is in de volksmond wel iets bekender. In deze rubriek wil ik aandacht schenken aan deze twee verdwenen buurtschappen.
Vroeger ontstonden namen van buurschappen en straten min of meer vanzelf en was het heel normaal dat ze na verloop van tijd geruisloos van naam veranderden, of zelfs helemaal verdwenen. Nu worden straatnamen vastgesteld door speciaal aangestelde gemeentelijke straatnaamcommissies.
Vaak werden buurtschappen en wegen in de volksmond genoemd naar de eigenaren van de aan die wegen gelegen gronden. In 1856 besloot de gemeenteraad van Steenwijkerwold om de gemeente te verdelen in acht wijken. De Gerritshoek en de Molenhoek werden samen met o.a. Thij, Kwikkels, Kerkbuurt, Gelderingen en de Basse ingedeeld in Wijk 1. Dit systeem van wijken bleef tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw bestaan.
Kadastrale kaart uit 1832 van de in het artikel genoemde buurtschappen
1: De Molenhoek
1A: Molen “De Goede Hoop”
2: De Gerritshoek
3: De Leugenplek
4: Vier huisjes (in de volksmond: “de vier huusies” genoemd
5: Gelderingen
De Molenhoek
De Molenhoek dankt zijn naam aan de molen die daar sinds het begin van de 18de eeuw heeft gestaan. Op een topografische kaart van 1743 staat deze molen met de naam “De Goede Hoop” al aangegeven. Het betrof een korenmolen waar het graan van de boeren uit Steenwijkerwold werd gemalen. De molen werd omstreeks 1875 afgebroken. De Molenhoek werd door de gemeente Steenwijkerwold in 1856 als een buurtschap aangemerkt. Uit de kadastrale kaart van 1832, blijkt dat de molen en het omliggende land in eigendom was van molenaar en bakker Gerrit Dedden. De laatste eigenaar van de molen, die het koren maalde, was Jan Lenstra. Volgens overlevering zouden de oude molenstenen nog jarenlang in de Molensteeg hebben gelegen. Toch is er nog wel een oude herinnering aan de oude molen. In 1891 liet Cornelis Hogeman in de voorgevel van zijn boerderij hoeve “Ooster-Schultinge” (nu Basserweg 2) een steen plaatsen met de afbeelding van de molen. “Ooster-Schultinge”is één van de oudste boerenerven van Steenwijkerwold.
Herberg
De Molenhoek kende vele jaren een herberg die was gebouwd op een kruispunt van drie wegen. Het was een pleisterplaats voor veel boeren die naar de molen gingen om het graan te laten malen. In de herberg hing de spreuk; “Vandaag tap ik voor geld, dat heb ik zo gesteld. Maar komt gij morgen hier, dan tap ik voor plezier”. Eind 19e eeuw werd de herberg een schoenmakerij. In 1908 werd de schoenmakerij een kruidenierswinkel. In 1961 werd de voormalige herberg afgebroken vanwege de aanleg van een nieuwe weg van Gelderingen via de Molenhoek naar de Basse. De familie P. de Vries was de laatste bewoner van het huis.
De lokale dichter Pé Plat schreef in 1961 ter herinnering aan de herberg het gedicht “Daar bij die molen”.
In Mienbeek en Schultinge, in
De Molenhoek, in Ekkeringe en
Rijbers en in Oostenbroek
kijkt het volk door ’n raam
over heg en steg van de boerderij met
’t gat naar de weg,
Die nu wordt verbreed, want
’n historisch café moest eerst
verdwijnen naar de dennenallee
De Reune mag blijven omdat
in de Beek vroeger zich waste
’n schoon der streek
’n meisje bezongen in het aardige lied
De oude herberg die in 1961 werd afgebroken
De Gerritshoek
Een deel van de Molenhoek werd vroeger De Gerritshoek genoemd. Een naam die afgeleid is van de familie Gerrits die hier rond 1800 gewoond zou hebben. In het gehucht(je) stonden slechts enkele woningen en een boerderij. Het enige dat nog aan de Gerritshoek doet denken is de antiekboerderij van Foppe Hof die de naam draagt van het verdwenen gehucht.
Uit de Steenwijker Courant van 1 juli 1916
Uit de Steenwijker Courant van 24 november 1916
De Leugenplek
De Leugenplek ligt aan het begin van de Gerritshoek. Op deze plaats komen drie wegen ( nu Gelderingen, Hesselingendijk en Basserweg) bij elkaar. Het was vroeger een verzamelpunt van boeren die aan het einde van de middag na het melken bij elkaar kwamen om daar het laatste nieuws door te nemen. Volgens de overlevering klopte dit nieuws niet altijd. Vandaar dat dit punt de Leugenplek werd genoemd.